Son dönemde sürücüleri, araç sahiplerini ve otomotiv esnafını yakından ilgilendiren araç içi ekran, aksesuar ve plaka düzenlemeleri kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Sosyal medyada yayılan eksik veya hatalı bilgiler, hangi donanımların yasal, hangilerinin cezaya tabi olduğu konusunda kafa karışıklığına yol açtı.

Bu yazımızda; araç içi ekranlardan aksesuar kullanımına ve APP plaka yasaklarına kadar uygulamadaki son durumu, kesilen cezaların yasal dayanağını, sürücülerin dikkat etmesi gereken temel kriterleri ve cezalara itiraz usulünü ele alıyoruz.

1. Ekran ve Aksesuar Cezalarının Yasal Dayanağı ile Amacı

Son aylarda gündemden düşmeyen aksesuar ve ekran cezalarının temel hukuki dayanağı, 7574 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun‘dur.

Bu kanunun ve ilgili yönetmeliklerin temel amacı, sürüş güvenliğini sağlamak ve dikkat dağınıklığı kaynaklı trafik kazalarını önlemektir. Araçların dışarıdan ve içeriden görüşü engelleyecek şekilde modifiye edilmesi, hem sürücünün hem de trafikteki diğer bireylerin can güvenliğini tehlikeye atmaktadır.

2. Araç İçi Ekranlar Tamamen Yasaklandı mı?

Kamuoyunda en çok tartışılan konu multimedya ekranları oldu. Hayır, araç içi ekranlar tamamen yasaklanmamıştır. Buradaki temel kriter ekranın varlığı değil, nasıl kullanıldığı ve nereye konumlandırıldığıdır.

• Serbest Olan Durumlar: Sürücülerin bu ekranları veya telefonlarını tutacak (görüşü engellememek şartıyla) yardımıyla navigasyon (harita) amacıyla kullanması tamamen yasaldır.
• Yasak Olan Durumlar: Araç hareket halindeyken sürücünün görüş açısında bulunan bir ekranda video, film veya klip oynatılması kesinlikle yasaktır. Ayrıca, ön cam görüşünü fiziken kapatacak kadar büyük ekranların ön konsola yerleştirilmesi cezai işleme tabidir.

3. Dikiz Aynasına Asılan Her Şey Cezaya Tabi mi?

“Araç kokusuna ve küçük süslere ceza yazılıyor” iddiaları gerçeği yansıtmamaktadır. Kanun, araç içinde koku veya süs bulundurmayı yasaklamaz. Ceza maddesinin hedef aldığı durum; dikiz aynasından sarkan devasa oyuncaklar veya sallandığında sürücünün ön ve yan görüş açısını fiziksel olarak kapatan hacimli nesnelerdir. Standart boyutlardaki bir oto kokusu veya doğru konumlandırılmış bir telefon tutacağı için ceza yazılması söz konusu değildir.

4. Araca Sonradan Taktırılan Ses Sistemlerinde Durum Nasıl?

Ses sistemleri konusunda iki temel hassasiyet bulunmaktadır:

1. Çevreye Rahatsızlık Vermek: Araç dışına taşacak, çevreyi rahatsız edecek boyutta yüksek desibelli ses sistemleri trafik kurallarına aykırıdır.
2. Araç Güvenliği: Aracın orijinal tesisatına müdahale edilerek yetkisiz kişilerce takılan standart dışı sistemler yangın riski taşır ve muayeneden geçemez. Orijinal teyp yuvasına uygun limitlerdeki değişimler ise sorun teşkil etmez.

5. APP Plaka Nedir ve Neden Yasaklandı?

Ekran ve aksesuarlarla eş zamanlı olarak denetimleri sıkılaştırılan bir diğer konu ise APP (Avrupa Press Plaka) kullanımıdır. APP plaka; standart dışı, harf ve rakamların daha kalın veya farklı yazı tipleriyle yazıldığı, genellikle estetik kaygılarla merdiven altı yerlerde basılan yetkisiz plakalardır.

• Cezaların ve Düzenlemenin Amacı: APP plakalara yönelik denetimlerin artmasının temel sebebi kamu güvenliğidir. Standart dışı yazı tipleri ve boyutlar, Plaka Tanıma Sistemleri (PTS) tarafından okunamamaktadır. Bu durum; hırsızlık, gasp veya terör gibi suçlara karışan araçların tespitini imkansız hale getirmekte ve büyük bir güvenlik zafiyeti yaratmaktadır. Amaç, trafikteki tüm araçların kimlikleri niteliğindeki plakaları okunabilir ve standart hale getirmektir.

6. Plakanızın APP Olup Olmadığını Nasıl Anlarsınız?

Mevzuata uygun bir plakada şu özellikler bulunmalıdır:

• Şoförler ve Otomobilciler Odası tarafından basıldığını gösteren soğuk damga (mühür) ve hologram.
• Yeni düzenlemelere uygun olarak basılmışsa, il kodu ile harf grubu arasında karekod (QR kod).
• Standartlara uygun beyaz zemin üzerine siyah yazı tipi ve boyutu.
• Plakanın sol tarafında mavi “TR” bandı.

Eğer plakanızda; harfler aşırı kalınsa, rakamlar bitişikse, üzerinde mühür/hologram yoksa, harflerin içinden vida geçirilmişse veya kenar çizgileri kesilerek/boyanarak değiştirilmişse plakanız mevzuata aykırıdır ve ağır para cezalarına tabidir.

7. Plaka Mevzuata Uygun Değilse Nasıl Düzeltilir?

Aracınızda APP plaka varsa veya plakanız standartları taşımıyorsa, cezai yaptırımla karşılaşmamak için şu adımları izlemelisiniz:

1. Aracın ruhsat sahibi kimliği ve ruhsatıyla birlikte herhangi bir Notere giderek “Plaka Basım Talep Belgesi” almalıdır.
2. Bu belge ve eski plakalar ile birlikte, bulunulan il veya ilçedeki Şoförler ve Otomobilciler Odasına gidilmelidir.
3. Eski plakalar teslim edilerek, mevzuata uygun, mühürlü ve standart yeni plakalar kısa süre içinde bastırılıp araca takılmalıdır.

8. Hukuki Denetim İhtiyacı ve Olası Mağduriyetler

Tüm bu yasal gelişmeler ışığında vurgulanması gereken önemli husus, kolluk kuvvetleri tarafından kesilen idari para cezalarında hukuki denetimin çok daha ayrıntılı yapılması gerekliliğidir. Yapılan düzenlemelerin sahadaki yansımaları ve kuralların zaman zaman yoruma açık hale gelmesi (örneğin hangi ekranın “sürüşü engellediği” konusu), uygulamada bazı vatandaşlarımız bakımından haksız mağduriyet ihtimalini artırmaktadır. Her bir ceza tutanağının somut olayın özelliklerine ve kanunun asıl amacına uygunluğunun sıkı bir hukuki süzgeçten geçirilmesi hak kayıplarını önlemek için şarttır.

9. Trafik Para Cezasına Nasıl İtiraz Edilir?

Haksız yere veya hatalı bir şekilde trafik cezası (ekran, aksesuar veya plaka) yazıldığını düşünüyorsanız, itiraz etme hakkınız yasal güvence altındadır:

• İtiraz Süresi: Ceza tutanağının size tebliğ edildiği günden itibaren 15 gün süreniz bulunmaktadır.
• Yetkili Mercii: İtiraz başvuruları, cezanın kesildiği yerdeki Sulh Ceza Hakimliği’ne yapılır.
• Gerekli Evraklar: İtiraz gerekçelerinizi içeren bir dilekçe; kimlik, ehliyet ve ruhsat fotokopileri, ceza tutanağının ve tebligatın bir örneği eklenmelidir. Varsa haklılığınızı kanıtlayacak fotoğraf (örneğin navigasyonun açık olduğu ekranın konumu veya standart plakanızın durumu) gibi delillerin sunulması kararı doğrudan etkiler.
• Başvuru Yolu: Adliyeye bizzat gidebilir, avukatınız aracılığıyla süreci yürütebilir veya e-Devlet (UYAP Vatandaş) üzerinden elektronik imzalı olarak başvurunuzu yapabilirsiniz.
• Önemli Detay (İndirimli Ödeme): Cezayı tebliğden itibaren 30 gün içinde öderseniz %25 erken ödeme indiriminden faydalanırsınız. Cezayı indirimli ödemiş olmanız itiraz hakkınızı ortadan kaldırmaz. İtiraz edip haklı bulunmanız durumunda, ödediğiniz tutarı iade alabilirsiniz.

Özetle; kuralların odak noktası genel güvenliktir. Aracınızın standartlarını koruduğunuz sürece güncel düzenlemeler kapsamında yaptırımla karşılaşmanız söz konusu değildir. Ancak, haksız yere mağdur edildiğinizi veya kesilen cezanın kanuni dayanaktan yoksun olduğunu düşünüyorsanız, hukuki itiraz süreçlerini başlatmak sizin için en doğru yol olacaktır.